الميرزا عبد الله أفندي الأصبهاني ( مترجم : ساعدي )

36

رياض العلماء و حياض الفضلاء ( فارسي )

كرده‌اند و به اين موضوع اشاره خواهد شد . و همچنين در شرح حال سيد رضى خواهيم گفت اينكه برخى از اعلام ما سيد رضى را بزرگتر از سيد مرتضى دانسته‌اند اشتباه مىباشد . مادر سيد مرتضى و سيد رضى ، فاطمه دختر حسين بن احمد بن حسن باهر اصم است كه حكومت ديلم را به عهده داشت و مراد ما از حسن باهر ، حسن بن على بن حسين بن على بن عمر بن على بن حسين بن زين العابدين عليه السّلام است و ناصر كه همان حاكم ديلم باشد ، بزرگوارى است كه سيد مرتضى المسائل الناصريات را به نام وى تأليف كرده است . پيش از آنكه سيد اين كتاب را تأليف كند ناصر كتابى در فقه تأليف كرده بود . سيد مرتضى مسائل ناصريات را كه مشتمل بر صد مسئله بوده به منظور تصحيح كتاب وى تأليف كرد و به نام المسائل الناصريات ناميد . پيش از اين گفتيم ابن براج از شاگردان جوان سيد مرتضى بوده است و همچنين ابن اعين ذربى نيز از علما و از شاگردان جوان او بشمار است . به خاطر اينكه چشمهء دانش سيد مرتضى همواره در جوشش بود و شاگردان بسيارى از مكتب او بهره‌گيرى مىكردند و خواهندگان راه حق را هدايت مىكرد ، به لقب علم الهدى شناخته شد . و موضوعى كه زبانزد همه است ، صدور توقيع از جانب حضرت صاحب الزمان براى سيد مرتضى است ، در ضمن مناظره‌اى كه ميان او و استادش شيخ مفيد راجع به مسئلهء فقهيه پيش‌آمده بود و گفتگوى فىمابين را يكى از سفراى ناحيه مقدسه به عرض مبارك تقديم داشتند و جواب از ناحيهء مقدسه به اين شرح صادر شد كه حق با فرزندم علم الهدى است . و به همين مناسبت سيد مرتضى به اين لقب خوانده شد . از نظر من اين مطلب به ثبوت نرسيده است بلكه به‌طورىكه پس از اين به تفصيل خواهيم گفت ، سيد مرتضى روزگار غيبت صغرى را درك ننموده است تا چنين توقيعى به افتخار او از ناحيهء مقدسه صادر شده باشد ، مگر اينكه بگوييم در عصر غيبت كبرى هم توقيع صادر مىشده چنان‌كه براى شيخ مفيد در عصر غيبت كبرى توقيعى صادر شد . اين موضوع هم خالى از تأمل و دقت نخواهد بود . و بىاساس‌تر از آنچه گفته شد اين است كه در يكى از كتابهاى متأخران آمده